26 listopada 2025 o godz. 14:00 zapraszamy na kolejny wykład z cyklu Literackiej Akademii Seniora.
Z okazji Roku Stefana Żeromskiego kustosz Małgorzata Wichowska wygłosi prelekcję Ponad śnieg bielszym się stanę… Stefan Żeromski w Muzeum Literatury (o kolekcji pisarza).
Spuścizna Stefana Żeromskiego w kolekcji Muzeum Literatury stanowi znaczący i reprezentatywny zespół, to przede wszystkim obszerny zbiór woluminów rękopisów i książek, ponadto dzieła plastyczne i fotografie poświęcone pisarzowi. Początek kolekcji wyznaczył szczególny moment w historii naszego muzeum: przekazanie w roku 1960 decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki Muzeum Adama Mickiewicza (nazwa instytucji w tym czasie) zespołu autografów pisarza uratowanych z gruzów Rynku Starego Miasta. Wydobyte w styczniu 1951 roku stanowiły mokrą masę przegniłego papieru zmieszaną z piaskiem; część nie nadawała się do konserwacji i została komisyjnie spalona, pozostałe zostały zakonserwowane i oprawione przez mistrzów sztuki – Bonawenturę Lenarta i Tadeusza Tuszewskiego. Prace konserwatorskie trwały osiem lat: poszczególne karty i strzępy kart osuszone, poddane dezynfekcji są objęte specjalną folią i rozdzielone interfolią z czerpanego papieru mirkowskiego; zszyte w woluminy i oprawione we włoski pergamin, kunsztem introligatorskim sięgają tradycji wiązanych pergaminów polskich XIV stulecia. Uratowane rękopisy kilku powieści, dramatów, notatek pisarza mają w swoim kształcie niezbywalną wartość artystyczną, emocjonalną i symboliczną.
Pośród tekstów Żeromskiego o innej proweniencji w zbiorach rękopiśmiennych na uwagę zasługuje zredagowany przez pisarza brulion listu otwartego do społeczeństwa polskiego – apel o sprowadzenie prochów Juliusza Słowackiego w Tatry. Interesujący zespół listów pisarza adresowanych do różnych osobistości życia literackiego i społeczno-politycznego, pisanych z różnych miejsc pobytu: Rapperswill, Paryż, Zakopane i Nałęczów, Warszawa, Gdynia – przywołuje rozmaite etapy osobistego losu, drogi twórczej, pisarstwa i działalności Żeromskiego.
W zbiorach Biblioteki Muzeum Literatury podziwiać można pierwodruki i poszczególne wydania dzieł Stefana Żeromskiego: to rzadkie i cenne edycje, zwłaszcza pierwsze wydania, które ukazały się jeszcze za życia pisarza. Pięknie ilustrowane, z zachowanymi okładkami nakładowymi, w artystycznych oprawach introligatorskich, w oryginalnych opracowaniach graficznych i typograficznych, opatrzone często zdobieniami w tekście i tzw. markami ochronnymi.
Artystyczny wymiar edycji pism Stefana Żeromskiego i jego spuścizny w Muzeum Literatury uzupełniają cenne obiekty ikonograficzne w zbiorach działu Sztuki, w tym teka pięknych ilustracji do Popiołów autorstwa uznanego artysty, Władysława Vetesco. Z rękopisami uratowanymi z gruzów staromiejskiej kamienicy przejmująco łączą się zachowane odłamki rzeźby Hanny Nałkowskiej–Bickowej, podobizny pisarza przepadłej w czasie wojny.
fot. M. Bociański
