Celem spotkania był pokaz nowo zakupionych i włączonych do zbiorów Muzeum Literatury portretów przedstawiających przodków Marii Dąbrowskiej.
Portrety przedstawiają dziadków Marii Dąbrowskiej ze strony matki, Józefę z Majewskich Gałczyńską i Feliksa Gałczyńskiego. Były własnością Marii Dąbrowskiej i znajdowały się w mieszkaniu pisarki do końca jej życia. Po śmierci Marii Dąbrowskiej trafiły do jej bratanka – pana Jerzego Szumskiego. Po śmierci pana Jerzego jego dzieci – spadkobiercy postanowiły sprzedać portrety Muzeum Literatury, aby wróciły one na ich właściwe miejsce – czyli do domu Marii Dąbrowskiej. Muzeum Literatury zwróciło się do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego z prośbą o dotację wysokości 20 tys. zł na zakup portretów.
W listopadzie 2025 r. została podpisana umowa między Departamentem Nadania Właścicielskiego i Inwestycji Urzędu Marszałkowskiego a Muzeum Literatury, w grudniu tego roku portrety zostały kupione. Portrety nie są datowane, ale można przypuszczać, że pochodzą z drugiej połowy lat 40. lub z lat 50. XIX wieku. Autor jest nieznany. Prawdopodobnie był to jeden z anonimowych artystów, którzy podróżowali pomiędzy szlacheckimi dworami i portretowali ich gospodarzy.
W „Nocach i dniach” Marii Dąbrowskiej pojawiają się wzmianki o tych portretach oraz o przedstawionych na nich osobach: „Na ścianie wisiały portrety jej i jej męża. Byli na nich przedstawieni oboje w młodym wieku. On – okazały mężczyzna, z pełnym powabu spojrzeniem i miłymi, wesołymi ustami, ona – piękna, jaką była w te czasy. Czoło, nos, osada oczu klasyczne, aż prawie ostre w swej nieskazitelnej budowie, źrenice błękitne przy czarnych włosach i nieprawidłowy miękki owal twarzy z boleśnie ku jednej stronie uśmiechniętymi ustami.”. (…) „Adam Ostrzeński (…) po wielu odmianach losu objął [w miasteczku] posadę burmistrza. (…) Zginął od pioruna we własnym mieszkaniu, w chwili gdy stanąwszy w czasie burzy przy oknie, usiłował lepiej je domknąć”. (…) „Owdowiawszy, pani Jadwiga Ostrzeńska (…) przeniosła się do miasta gubernialnego Kalińca”.
Pierwowzorami Adama i Jadwigi Ostrzeńskich byli dziadkowi Marii dąbrowskiej, Feliks i Józefa Gałczyńscy. Feliks Gałczyński piastował urząd burmistrza w Radziejowie na Kujawach. 31 maja 1861 roku zginął tragicznie od uderzenia pioruna.
Portrety przedstawiające przodków Marii Dąbrowskiej utrzymane są w estetyce biedermeieru. Portret Feliksa Gałczyńskiego wzbogacony został o trzymany w ręce dokument – atrybut wykształcenia i aktywności publicznej. Wizerunek Józefy Gałczyńskiej wyróżnia elegancja, podkreślona biżuterią oraz kontrastem ciemnej sukni i czerwonego szala.
Chociaż nie należą do dzieł najwybitniejszych artystycznie, portrety posiadają ogromną wartość historyczną. Przedstawiają osoby należące do ziemiańsko-szlacheckiego środowiska Królestwa Polskiego w XIX wieku. Ukazują sposób ubierania się osób z tej sfery, modę portretowa, status społeczny rodziny, dzięki temu są cennym źródłem ikonograficznym dla historyków badających życie codzienne polskiej szlachty w okresie zaborów.
Największa wartość historyczna tych portretów wynika z ich związku z rodziną Marii Dąbrowskiej, możliwością dokumentowania dziejów rodu oraz ich roli jako źródła do badań nad biografią pisarki i społeczeństwem polskim XIX wieku.
Zakup portretów jest uwieńczeniem trwającym od lat 80.tych ubiegłego wieku, czyli od początku istnienia Muzeum, procesu pozyskiwania spuścizny Marii Dąbrowskiej od jej rodziny. Doskonale wpisują się w dotychczasową kolekcję Muzeum i stanowią jej prawdziwe dopełnienie.
Składamy podziękowanie Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Mazowieckiego za możliwość zakupu portretów.
