25 maja 2026 roku minęło sto lat od urodzin Jana Józefa Lipskiego – redaktora, który doprowadził do pierwszego po wojnie wydania książki Witolda Gombrowicza w Polsce, edytora i badacza twórczości Jana Kasprowicza, pracownika Instytutu Badań Literackich PAN, powstańca warszawskiego i współtwórcy opozycji demokratycznej w Polsce, senatora I kadencji.
W 1981 r. Lipski napisał esej Dwie ojczyzny, dwa patriotyzmy. Uwagi o megalomanii narodowej i ksenofobii Polaków, do dziś stanowiący model krytycznej i całościowej, nie populistycznej, dyskusji o przeszłości. W 2026 roku esej ten ukazał się nakładem Instytutu Europy Środkowej – ze wstępem Jarosława Kurskiego i notą edytorską Łukasza Garbala. Publikacja była prezentowana podczas uroczystej konferencji zorganizowanej 25 maja b.r. w Senacie RP, w której organizację zaangażowany był Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską, Oddział Muzeum Literatury.
Instytut Dokumentacji od 2007 r. prowadzi prace źródłowe dotyczące o Jana Józefa Lipskiego, poczynając od spisu jego domowego archiwum, przez prace bibliograficzne i edytorskie po biografię. W pięćdziesiątą rocznicę Listu 34, współorganizowanego przez Lipskiego sławnego protestu przeciwko cenzurze, zorganizowana została pierwsza w Muzeum Literatury wystawa internetowa, nadal dostępna pod adresem: https://list34.muzeumliteratury.pl/
Fot. Jan Józef Lipski, fot. Andrzej Friszke
