Polscy Nobliści
Oddział: , Dodano: 1 października 2011

„Idą Noble” – brzmi niemal jak „Idzie nowe” – może zatem coś jest na rzeczy. Świat jest wielki: wśród laureatów Nagrody im. Alfreda Nobla być może znajdzie się pisarz, którego książki niekoniecznie znamy. Nowe ich edycje będą nas wkrótce kusić z księgarskich witryn, ale nazwisko nowego autora naszych nowych lektur poznamy niebawem. Czterokrotnie werdykt Akademii obwieszczał światu nazwisko polskiego pisarza…

POLSCY NOBLIŚCI

1905 – Henryk Sienkiewicz. Ceniony przez rodaków także za działalność na polu kultury narodowej – np. z jego inicjatywy stanął w Warszawie pomnik Adama Mickiewicza – był pierwszym pisarzem polskim upowszechnianym tak masowo w kraju i poza nim. Jego kolejne książki okazywały się bestsellerami już w dzisiejszym znaczeniu. Najwięcej wydań ma Quo vadis z 1896 roku – tej „powieści z czasów Nerona” Sienkiewicz zawdzięcza w dużej części Nagrodę Nobla, choć dostał ją za całokształt twórczości. Apogeum kultu autora Trylogii w Europie przypadło właśnie na pierwsze lata XX wieku, stąd Akademia Szwedzka zwróciła uwagę na Polaka. Noblowskie uroczystości dokładnie i z humorem opisał w listach do żony, Marii Babskiej, wysyłanych codziennie z „Grand Hotel Stockholm” (który do dziś gości laureatów przybyłych na wręczenie nagród). Czytając list z 12 grudnia dowiemy się, ile była warta Nagroda Nobla Henryka Sienkiewicza w 1905 roku. Pisarzowi wręczono imienną „akredytywę do banku Rotszylda w Wiedniu na sumę 181 696 koron i 38 öre [szwedzkich] = przeszło 90 000 guldenów w walucie austriackiej…” (list zbiorach Działu Rękopisów Muzeum Literatury).

1924 – Władysław Reymont. Został wyróżniony za powieść Chłopi jako wybitny epos narodowy, w dodatku o uniwersalnej wymowie. Pisał go i opublikował w latach 1902-1909, a więc jeszcze przed Wielką Wojną. Z racji przemian w Europie po 1918 roku, nagrodzonym miał być polski pisarz – wielki autorytet moralny i „prorok niepodległości”. Taką pozycję zajmował wówczas Stefan Żeromski, jednak po ostrych wypowiedziach niemieckiego krytyka, który uznał Wiatr od morza (1922) -`z symboliczną postacią tajemniczego Smętka – za utwór anty-germański, jury Akademii Szwedzkiej zmieniło zdanie. Władysław Reymont do Sztokholmu nie pojechał, będąc ciężko chorym.

1980 – Czesław Miłosz (1911-2004). Na emigrację zdecydował się w 1951 roku i najtrudniejszy, pierwszy jej okres – gdy był atakowany z kraju (za „zdradę”) i na Zachodzie (za współpracę z komunistami, został dyplomatą) – przetrwał dzięki wsparciu paryskiej „Kultury”. W 1960 roku przeniósł się z Francji do USA, został profesorem języków i literatur słowiańskich kalifornijskiego uniwersytecie w Berkeley. W swoim noblowskim odczycie rzekł: „Jestem częścią polskiej literatury, która jest względnie mało znana w świecie, gdyż jest niemal nieprzetłumaczalna”. Wydał kilkadziesiąt książek, pisząc wiersze, prozę i eseje, tłumacząc fragmenty Biblii. Duża część jego utworów nawiązuje do osobistych doświadczeń:. z lat dzieciństwa spędzonego na Litwie („Dolina Issy”), okupacji w Warszawie („Głosy biednych ludzi”) czy życia w komunizmie po wojnie („Zniewolony umysł”, „Zdobycie władzy”), wreszcie jako wykładowcy literatury w Berkeley („Widzenia nad zatoką San Francisco”, „Ziemia Ulro”, „Prywatne obowiązki”).

1996 – Wisława Szymborska. Od debiutu w 1945 roku opublikowała niewiele ponad 250 wierszy i 2 zbiory felietonów o książkach, więc jej Nagroda Nobla była triumfem zwięzłości. Autorka Końca i początku nadaje każdemu wersowi jak największą wagę, wiele z nich to gotowe aforyzmy. I do dziś poetka kieruje się jedną zasadą: „wybieram, odrzucając”. Jest w tym pokora i doskonałość, i zachęta do przekraczania myślą oczywistości. Skoro Alfred Nobel zapragnął, by w dziedzinie literatury wyróżnić osobę, która „napisze najwybitniejsze dzieło o tendencjach idealistycznych” – autorka Wszelkiego przypadku tę nagrodę po prostu musiała dostać.

Barbara Riss

Ilustracja: Henryk Sienkiewicz w swoim mieszkaniu, fot. Aleksander Karoli [ze zbiorów ML]


Dodaj komentarz:

Przed dodaniem komentarza prosimy o przepisanie słów z obrazka (zabezpieczenie przed spamem).

 
Copyright © 2010-2017 Muzeum Literatury | Cennik | Cookies | Logotyp ML | Przetargi i zamówienia publiczne | BIP